Trước đây, khi nói đến “trường thọ”, chúng ta thường nghĩ đến việc một người sống lâu hơn. Nhưng hiện nay giới y học ngày càng quan tâm đến một ý nghĩa khác: tuổi thọ khỏe mạnh, tức là số năm một người có thể sống khỏe mạnh mà không mắc bệnh nghiêm trọng hoặc suy giảm chức năng rõ rệt, chứ không chỉ đơn thuần là sống lâu hơn.
Giả sử một người sống đến 90 tuổi, nhưng từ năm 70 tuổi đã chịu ảnh hưởng lâu dài của bệnh tiểu đường, bệnh tim mạch, suy giảm cơ bắp, suy giảm nhận thức và rối loạn vận động, thì so với người duy trì được trạng thái cơ thể khá tốt đến ngoài 80 tuổi, chất lượng cuộc sống của họ sẽ khác biệt rất nhiều.
Y học trường thọ dần phát triển trong bối cảnh đó, kết hợp y học dự phòng, lão khoa, y học tim mạch, nội tiết học, dinh dưỡng học, y học thể thao, di truyền học... thông qua khám sức khỏe, đánh giá nguy cơ bệnh tật và quản lý sức khỏe lâu dài, nhằm trì hoãn tối đa thời điểm xuất hiện bệnh tật và suy giảm chức năng cơ thể.
Chúng ta vẫn chưa thể làm ngừng quá trình lão hóa của cơ thể, cũng không có phương pháp điều trị nào giúp người khỏe mạnh đột ngột tăng thêm vài chục năm tuổi thọ. Nhưng y học trường thọ có thể phát hiện sớm nguy cơ sức khỏe, kiểm soát bệnh mạn tính và cải thiện chức năng cơ thể, từ đó kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh.
1. Y học trường thọ và dịch vụ chống lão hóa
Trong những năm gần đây, nhiều bệnh viện lớn tại Trung Quốc bắt đầu thành lập phòng khám chống lão hóa hoặc phòng khám đa chuyên khoa về trường thọ khỏe mạnh. Ngoài ra, nhiều phòng khám trường thọ chuyên nghiệp cũng bắt đầu xuất hiện.
Ví dụ, Bệnh viện Tương Nhã thuộc Đại học Trung Nam đã mở phòng khám đa chuyên khoa chẩn đoán và điều trị chống lão hóa, với sự tham gia của nhiều chuyên khoa như nội tim mạch, nội tiết, da liễu, phụ khoa, lão khoa, y học cổ truyền và trung tâm quản lý sức khỏe.
Một ví dụ khác, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe trọn đời Boao Yiling, Bệnh viện Boao Shulan và nhiều bệnh viện khác tại Hải Nam đã thành lập phòng khám trường thọ, đồng thời kết hợp chính sách y tế đặc thù của Hải Nam để cung cấp hàng loạt công nghệ y học tiên tiến từ xét nghiệm gen đến liệu pháp tế bào gốc.
Một số bệnh viện còn đưa khám sức khỏe hiện đại và chăm sóc sức khỏe y học cổ truyền vào cùng một hệ thống dịch vụ, cung cấp cho người bệnh các đánh giá về mạch máu, chuyển hóa, cơ xương, giấc ngủ và các vấn đề khác liên quan đến lão hóa.
2. Khám sức khỏe toàn diện và đánh giá nguy cơ bệnh tật
Y học trường thọ thường bắt đầu từ một lần đánh giá cơ thể toàn diện, bao gồm khám sức khỏe và đánh giá bệnh tật.
Một người bề ngoài trông rất khỏe mạnh thực ra có thể đã xuất hiện huyết áp cao, rối loạn mỡ máu, kháng insulin, gan nhiễm mỡ, xơ vữa động mạch, giảm mật độ xương hoặc giảm khối lượng cơ, chỉ là những triệu chứng này chưa biểu hiện rõ ràng.
Phòng khám trường thọ sẽ sắp xếp các xét nghiệm khác nhau dựa trên tuổi, giới tính, tiền sử bệnh gia đình và tình trạng sức khỏe cá nhân của khách hàng, ví dụ như kiểm tra và đánh giá các hạng mục sau:
- Huyết áp, mỡ máu và đường huyết
- Chức năng gan, chức năng thận, chức năng phổi
- Insulin và các chỉ số chuyển hóa khác
- Các chỉ số liên quan đến viêm, nồng độ hormone
- Mạch máu, điện tâm đồ và chức năng tim
- CT, MRI và siêu âm
- Mật độ xương, phân tích thành phần cơ thể và khối lượng cơ
- Các dấu ấn khối u và tầm soát ung thư
- Chức năng nhận thức, tình trạng giấc ngủ, v.v.
Sau khi hoàn tất kiểm tra, bác sĩ sẽ kết hợp kết quả xét nghiệm và các yếu tố nguy cơ cá nhân để đánh giá những vấn đề sức khỏe nào có thể dễ xuất hiện trong tương lai. Ví dụ, một người 40 tuổi hiện chưa mắc tiểu đường nhưng đã có béo bụng, gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu và kháng insulin, thì nguy cơ mắc tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch trong tương lai sẽ cao hơn.
3. Xét nghiệm tuổi sinh học và chỉ số lão hóa
Tuổi sinh học là khái niệm nhận được nhiều sự quan tâm trong y học trường thọ những năm gần đây, và nó không giống với tuổi thực ghi trên giấy tờ tùy thân.
Ví dụ, hai người đều 50 tuổi nhưng tình trạng cơ thể có thể hoàn toàn khác nhau. Một người vận động lâu dài, không mắc bệnh mạn tính, chức năng tim phổi rất tốt; người còn lại có thể đã xuất hiện béo phì, huyết áp cao, tiểu đường và gan nhiễm mỡ.
Do đó, các nhà nghiên cứu y học bắt đầu sử dụng các chỉ số sinh học khác nhau của cơ thể để ước tính mức độ lão hóa của cơ thể.
Ví dụ, “đồng hồ lão hóa” đang được nghiên cứu hiện nay bao gồm đồng hồ methyl hóa DNA, đồng hồ proteomics, đồng hồ metabolomics và các mô hình tuổi được xây dựng từ nhiều chỉ số máu và chức năng cơ thể.
Tuy nhiên, tuổi sinh học vẫn chưa hình thành tiêu chuẩn lâm sàng thống nhất như huyết áp hay đường huyết, và khi sử dụng các phương pháp xét nghiệm khác nhau, cùng một người có thể nhận được kết quả tuổi sinh học khác nhau.
4. Quản lý sức khỏe tim mạch và chuyển hóa
Bệnh tim mạch, tiểu đường và các bệnh chuyển hóa khác là những bệnh mạn tính phổ biến hiện nay. Chúng ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe lâu dài của một người, vì vậy đây cũng là lĩnh vực mà y học trường thọ quan tâm.
Nhiều bệnh có quá trình phát triển kéo dài, ví dụ xơ vữa động mạch có thể đã bắt đầu từ hàng chục năm trước khi nhồi máu cơ tim xảy ra, và kháng insulin cũng có thể tồn tại nhiều năm trước khi tiến triển thành tiểu đường type 2.
Trong y học trường thọ, bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ thông qua huyết áp, mỡ máu, đường huyết, mỡ cơ thể, vòng eo, mỡ gan, khả năng tim phổi và các chỉ số khác, sau đó dựa trên thói quen sinh hoạt, thói quen ăn uống và tình hình cụ thể để quản lý cân nặng, chế độ ăn, vận động, mỡ máu và đường huyết.
Ví dụ, một người 40 tuổi đã xuất hiện gan nhiễm mỡ, béo bụng và kháng insulin, nếu ở giai đoạn này cải thiện cân nặng, chế độ ăn và thói quen vận động, thì nguy cơ mắc tiểu đường và bệnh tim mạch trong tương lai sẽ giảm đáng kể.
5. Đánh giá nguy cơ và tầm soát ung thư
Tầm soát ung thư cũng thường xuất hiện trong dịch vụ y học trường thọ. Bác sĩ dựa trên tuổi, giới tính, tiền sử hút thuốc, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ khác để xác định cần thực hiện những tầm soát ung thư nào. Ví dụ, các xét nghiệm tầm soát ung thư phổ biến gồm có:
- CT phổi liều thấp
- Tầm soát ung thư vú
- Tầm soát ung thư cổ tử cung
- Tầm soát ung thư đại trực tràng
- Nội soi dạ dày và nội soi đại tràng
- Các xét nghiệm liên quan đến tuyến tiền liệt
- Xét nghiệm gen liên quan đến một số bệnh ung thư
Việc tầm soát và đánh giá ung thư có sự khác biệt cá nhân rất lớn, các hạng mục tầm soát cần thiết ở mỗi người không giống nhau. Ví dụ, một người trẻ 30 tuổi không có tiền sử hút thuốc và một nam giới 65 tuổi hút thuốc lâu năm cần quan tâm đến những bệnh hoàn toàn khác nhau.
6. Đánh giá cơ bắp, xương và chức năng cơ thể
Y học trường thọ còn quan tâm đến việc một người trong tương lai có thể tiếp tục sống độc lập hay không, điều này liên quan mật thiết đến chất lượng cuộc sống của chúng ta.
Khi bước vào độ tuổi trung niên và cao tuổi, khối lượng cơ, sức mạnh cơ bắp, mật độ xương, khả năng thăng bằng và năng lực tim phổi đều sẽ dần thay đổi. Ví dụ, thiểu cơ nặng, loãng xương hoặc suy giảm khả năng thăng bằng sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ té ngã và gãy xương.
Các phòng khám trường thọ tại Trung Quốc đã bắt đầu tiến hành đánh giá tổng thể người cao tuổi một cách hệ thống, bao gồm các nội dung: chức năng cơ thể, tình trạng dinh dưỡng, khả năng nhận thức, thiểu cơ, suy nhược, chức năng nuốt, nguy cơ té ngã, trạng thái tâm lý và sử dụng nhiều loại thuốc, v.v.
Ví dụ, một người 75 tuổi có huyết áp và đường huyết bình thường, nhưng đã xuất hiện rõ rệt tình trạng giảm cơ, tốc độ đi chậm lại và khả năng thăng bằng kém đi, thì việc cải thiện sức mạnh cơ bắp và giảm nguy cơ té ngã trở nên rất quan trọng đối với chất lượng cuộc sống của họ trong vài năm tới.
7. Quản lý dinh dưỡng, vận động, giấc ngủ và cân nặng
Có một thực tế mà chúng ta không ngờ tới: nhiều biện pháp can thiệp vào tuổi thọ khỏe mạnh lại đến từ chính cuộc sống thường ngày. Ví dụ như:
- Kế hoạch vận động cá nhân hóa
- Huấn luyện sức mạnh cơ bắp
- Huấn luyện năng lực tim phổi
- Quản lý cân nặng và mỡ cơ thể
- Khuyến nghị về lượng protein và dinh dưỡng
- Quản lý giấc ngủ
- Cai thuốc lá, kiểm soát lượng cồn tiêu thụ
- Quản lý huyết áp, mỡ máu và đường huyết, v.v.
Vận động, giấc ngủ, ăn uống và quản lý cân nặng nghe có vẻ rất bình thường, nhưng lại được rất nhiều nghiên cứu y học ủng hộ. Nếu một cơ sở được gọi là y học trường thọ chủ yếu bán các thực phẩm bảo vệ sức khỏe đắt tiền, nhưng lại rất ít khi đánh giá huyết áp, mỡ máu, năng lực vận động, giấc ngủ và thành phần cơ thể, thì dịch vụ mà họ cung cấp cần được xem xét kỹ lưỡng.
8. Quản lý sức khỏe theo y học cổ truyền Trung Quốc
Y học cổ truyền Trung Quốc từ lâu đã có quan niệm quản lý sức khỏe “trị bệnh khi chưa mắc bệnh”. Một số bệnh viện cũng kết hợp đánh giá thể chất theo y học cổ truyền, điều chỉnh ăn uống, dùng thuốc bắc và châm cứu với các xét nghiệm y học hiện đại.
Ví dụ, một hình thức điều chỉnh ăn uống phổ biến nhất của y học cổ truyền gọi là dược thiện, có nghĩa là thêm vào bữa ăn hằng ngày một số nguyên liệu vừa có tác dụng như thuốc vừa có tác dụng như thực phẩm, chẳng hạn như táo đỏ, sơn tra, câu kỷ tử, hoài sơn, bách hợp, v.v.
9. Các dịch vụ y học trường thọ có thể tiếp cận tại Trung Quốc
Nếu đến Trung Quốc để thực hiện y học trường thọ và quản lý sức khỏe, bạn sẽ được hoàn thành một cuộc kiểm tra cơ thể hệ thống trước, sau đó bác sĩ sẽ căn cứ vào kết quả kiểm tra, thói quen sinh hoạt để xây dựng phác đồ điều trị và quản lý sức khỏe cá nhân hóa.
- Thực hiện xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh, đánh giá tim mạch và chuyển hóa, đánh giá nguy cơ ung thư, kiểm tra cơ xương và kiểm tra chức năng cơ thể.
- Bác sĩ chuyên khoa tim mạch, nội tiết, lão khoa, dinh dưỡng, y học thể thao, phụ khoa hoặc các chuyên khoa liên quan khác phân tích kết quả.
- Xây dựng phác đồ quản lý sức khỏe cá nhân, ví dụ kiểm soát mỡ máu, giảm cân, cải thiện kháng insulin, điều trị ngưng thở khi ngủ, tăng cường sức mạnh cơ bắp, hoặc hoàn thành thêm một hạng mục tầm soát ung thư nào đó.
- Đánh giá lại sau vài tháng hoặc một năm, căn cứ vào dữ liệu kiểm tra mới để điều chỉnh phác đồ quản lý sức khỏe.
Một đặc điểm của các bệnh viện lớn ở Trung Quốc là thiết bị kiểm tra và nguồn lực chuyên khoa rất tập trung, bệnh nhân quốc tế có thể hoàn thành tất cả các xét nghiệm chỉ trong nửa ngày đến một ngày, đồng thời rất dễ dàng nhận được ý kiến chẩn đoán từ các bác sĩ chuyên khoa khác nhau.